lektronik Posta Sistemleri

Elektronik posta (e-posta) sistemleri iki öğeden oluşur:

1)      Elektronik posta sunucular (mail server)

2)      Elektronik posta istemciler (mail client)

Elektronik posta sunucularda kullanıcılar için posta kutuları yaratılır. Kullanıcılar, bilgisayarlarına yüklenen e-posta istemci programlarla sunucuya erişip posta kutularına bağlanırlar; gelen mesajları okurlar, başkalarına e-posta gönderirler.

E-posta sunucu sektöründe Microsoft’un Exchange Server’ı dışında IBM’in Lotus Notes adındaki program, IMail, MerakMail, KolayMail gibi programlar bulunur.

E-posta istemci kısmında ise Microsoft’un Outlook, Outlook Express programları, Outlook Web Access çözümünün yanı sıra Thunderbird, Eudora gibi başka ürünler bulunur.

İstemci programlar yalnızca e-posta sunucularla iletişime geçerler. Onlar bir başka kullanıcıya gidecek mesajlarını posta sunucuya bırakırlar. Posta sunucu, mesajı inceler, eğer mesaj kendi etki alanında bir başka kullanıcıya gidiyorsa mesajı o kullanıcının posta kutusuna yerleştirir. Eğer mesaj başka bir etki alanındaki kullanıcıya gidiyorsa e-posta sunucu, karşı etki alanından sorumlu posta sunucuyu bulmaya çalışır. Bu bilgiyi DNS sunucudan alır.

DNS Server’da herhangi bir etki alanından sorumlu e-posta sunucuyu gösteren kayıt Mail Exchanger (MX) kaydıdır. Bu kayıtta belirtilen bilgisayarın adını ve IP adresini gösteren host (A) kaydı da bulunmalıdır.

Posta sunucu, karşı etki alanının posta sunucusunu bu MX ve A kayıtları aracılığı ile bulur, mesajı o sunucuya iletir.

Exchange 2003, bir e-posta sunucu programıdır.

Exchange Server kurmak için neler gereklidir?

1. Active Directory ortamı: Exchange Server, AD ortamındaki bir makineye (DC ya da Member Server) kurulabilir. Ad etki alanına üye olmayan bir Windows 2003 makineye kurulamaz.
2. Exchange Server yüklenecek makinede ASP.NET, NNTP, SMTP ve WWW hizmetleri yüklü olmalıdır.
3. Exchange Server yüklenecek makine bir Global Catalog’a hızlı bir şekilde ulaşabilir olmalıdır.

Global Catalog orman çapındaki tüm domainlerdeki tüm nesnelerin bilgisini içeren DC. Birden fazla domain varsa DC’ler arası ilişkileri düzenlemede logon etmede  kolaylık sağlıyor. Bir DC’nin GC olup olmadığı AD Sites and Services’ten DC’nin altında NTDS Settings’e sağ tıklanıp görülebilir.

GC’a niye hızlı bir şekilde bağlanmalı? Exchange Server Genel Adres Listesini (GAL)  GC’dan alır

Exchange Kurulurken Neler Olur?

1. AD’nin şeması değiştirilir. Şemaya yeni nesne tanımları (class) eklenir. Varolan nesnelere yeni özellikler (attribute=özellikler) eklenir.

Active Directory’nin Schema’sını görmek için mmc console açılır. Add/Remove Snap-in’den Active Directory Schema eklenir. Eğer “snap-in listesinde Active Directory Schema” görünmüyorsa komut satırından verilecek komutla görünür duruma getirilir.

Komut:

REGSVR32 SCHMMGMT.DLL

Console kurulup AD Schema açıldıktan sonra sol taraftaki classes panosunu genişletiyoruz. User ve computer nesnelerini inceliyoruz. ES kurulduktan sonra yeni nesneler eklenecek, user nesnesinin altına yeni öznitelikler eklenecek.

2.AD veritabanının Configuration bölümünde Services kabının altına “Microsoft Exchange” adında bir bölüm eklenir.

Exchange sistemi ile ilgili bilgiler burada tutulur.

AD veritabanı \WINDOWS\NTDS klasöründeki NTDS.DIT dosyasında saklanır.

AD veritabanının mantıksal olarak üç bölümü var. Schema, configuration ve domain. Bu bölümlere “partition” diyoruz.

AD veritabanındaki configuration kısmına bakmak için ADSIEDIT.MSC adlı konsolu kullanırız. Bu konsol hazır gelmez, Windows 2003’ün destek araçları (support tools) ile yüklenir.

Destek araçlarını Windows 2003 CD’sinden, support\tools klasörü altındaki Suptools.msi programını çalıştırarak yükleriz.

Start  “  Run  “   adsiedit.msc   8

Adsiedit.msc ile AD veritabanının içine kadar gidiyoruz. Adsiedit.msc’de gördüğümüz şeyler  bugüne kadar gördüğümüz tüm yönetim konsollarının toplamı gibidir.

3. Domain veritabanında iki yeni kullanıcı grubu oluşturulur.

Exchange Server’ın kurulumu sırasında “Exchange Domain Servers” ve “Exchange Enterprise Servers” adında iki grup yaratılır.

Exchange Domain Servers grubu etki alanındaki Exchange Server makinelerini içerir.

Exchange Enterprise Servers grubu ormandaki etki alanlarındaki “Exchange Domain Servers” gruplarını içerir.

4. Exchange Server yüklü makinede Registry’e çeşitli kayıtlar eklenir.

HKLM\Software\Microsoft altına “Exchange” adında bir key eklenir.

HKLM\System\CurrentControlSet\Services altına Exchange’in hizmetleriyle ilgili kayıtlar eklenir.

5. Administrative Tools ” Services’da çok sayıda hizmetin eklenmiş olduğunu görürüz.

6. Exchange için bir klasör yaratılır.

Varsayılan olarak \ProgramFiles\Exchsrvr

Bu klasörün altında alt klasörler vardır. Bu alt klasörlerden bazıları paylaşıma açılmıştır.

\ProgramFiles\Exchsrvr\bin klasöründe çeşitli program dosyaları bulunur.

\ProgramFiles\Exchsrvr\mdbdata klasöründe Exchange Server’ın veritabanları bulunur.

Echange Server’ın Kuruluşu

Kuruluş, Exchange CD-ROM’undaki, SETUP\i386 klasöründeki SETUP.EXE ile yapılır.

Kurulum Typical ya da Custom ya da Minimum şeklinde yapılabilir. Typical kurulumda makineye iki öge yüklenir:

1. Microsoft Exchange Messaging and Collaboration Services: Exchange’in kendisi.

2. Microsoft Exchange System Management Tools: Exchange Sistemini yönetim için gereken araçlar. Bu araçlar 2000, XP ya da 2003 yüklü herhangi bir makineye yüklenebilir.

Kurulabilecek başka öğeler de var o ama öğeler genelde Exchange’in başka sistemlerle ilişkisini sağlamak için varlar. O yüzden genelde bu öğeleri seçmiyoruz

Exchange kurulurken şema değiştirildiği için ve AD veritabanının Schema ve Configuration bölümünde değişiklik yapıldığı için kurulumu yapan kişinin “Schema Admins” ve “Enterprise Admins” gruplarına üye olması gerekir.

Exchange’in veritabanları büyüme eğilimindedir. Bu yüzden varsayılan klasör (\Program Files\Exchsrvr klasör) yerine boş alanı bol alan bir disk bölümüne kurmakta yarar var.

Exchange’i kurarken yeni bir Exchange organizasyonu yaratmak ya da bir Exchange 5.5 organizasyonuna katılmak şıklarından birisi seçilir. Eskiden gelen bir Exchange 5.5 yoksa yeni bir organizasyon yaratırız. Organizasyonun pek bir anlamı ve önemi yoktur: Yalnızca Exchange yönetim konsolunda en tepedeki öğe olarak organizasyonun adı görüntülenir.

Exchange Server kurulu olmayan makinelere Exchange Server’ın yönetim araçlarını kurmak için de setup.exe programı çalıştırılır ama typical değil custom (özel) kurulum seçilir. Özel kurulumda  kurulumda yalnızca Exchange System Management Tools seçilecek. Bu öğeyi kurmak için bilgisayarda yalnızca “Internet Information Services Manager” öğesinin bulunması yeterlidir.

Exchange’i kurabildik çünkü Schema Admins ve Enterprise Admins ve Domain Admins gruplarına üyeydik. Üye olmasaydık kurulumu yapamayacaktık. Bu gruplara üye olmayan kullanıcıların Exchange Server kurulumu yapmasını istiyorsak Schema Admins, Domain admins ve Enterprise Admins gruplarına üye olan bir kullanıcı ortamı Exchange kurulumuna hazır edecek. Bu da şu komutlarla yapılacak:

SETUP /forestprep

ve

SETUP /domainprep

Prep: Preparation: Hazırlama

Alıcıların Yaratılması

Recipient (Alıcı): Mesaj alıp-verebilen nesneler

Exchange’de alıcı nesneleri tanımlayacağız.

Exchange’de 4 tür nesne vardır:

1. Posta kutusu (Mailbox): Kurum içindeki kullanıcılar için yaratılır. Kullanıcının gelen-giden mesajları ve diğer öğeleri posta kutusunda durur. Posta kutularının bilgisi, alıcıların listesini içeren Genel Adres Listesinde (Global Address List-GAL) görünür.

2. İlgili Kişi (Contact): Kurum dışında olup da kurum için anlamı olan kişilerin e-posta adreslerini göstermek için yaratılır. Bu nesnelerin, e-posta adreslerini göstermek için yaratılır. Bu nesnelerin bilgisi de GAL’da yeralır.

3. Grup (Group): Kullanıcıları/ilgili kişileri gruplayıp onlara topluca mesaj göndermek için yaratılır. Bu nesnelerin bilgisi de GAL’da yer alır.

4. Ortak Klasör (Public Folder): Ortak mesajlaşma alanları oluşturabilmek için kullanılır. Başlangıçta ortak klasörlerin bilgisi GAL’da yer almaz.

Exchange Server yönetim konsolu yüklendiğinde “AD Users and Computers” konsolunda değişiklik yapıyor ve Exchange ile ilgili bilgilerin görüntülenmesi sağlanıyor.

Posta Kutusu

Posta kutularını iki şekilde yaratabiliriz.

1. Yeni kullanıcı yaratırken karşımıza onunla ilgili posta kutusunu yaratma seçeneği çıkar, bu seçeneği kullanarak posta kutusunu yaratabiliriz.

2. Eski kullanıcılar için (Exchange kurulmadan önce yaratılmış kullanıcılar) AD Users and Computers konsolundaki “Exchange Tasks” şıkkını kullanarak posta kutusu yaratabiliriz.

Grupların Parametreleri

1. Kapsam (Scope): Grubun nerelerden üye alabileceğini ve gruba nerelerde izin, hak verilebileceğini belirler.

2. Tür (Type): Gruba izin/hak verilebilir mi, gruba e-posta gönderilebilir mi konusunu belirler.

Scope Seçenekleri

1.Domain Local: Ormanın her yerinden üye kabul edebilir, yalnızca bulunduğu etki alanında izin/hak verilebilir.

2.Global: Yalnızca kendi etki alanından üye kabul edebilir, bu gruba ormanın her yerinden izin/hak verilebilir.

3.Universal: Ormanın her yerinden üye kabul edebilir, ormanın her yerinde bu gruba izin/hak verilebilir.

Tür Seçenekleri

1.Security (Güvenlik): Bu türdeki gruplara izin/hak verilebilir ve e-posta gönderilebilir.

2.Distribution (Dağıtım): Bu türdeki gruplara izin/hak verilemez, yalnızca e-posta gönderilebilir.

Öneri: Kurum içi kullanıcıları içerecek gruplar HER ZAMAN security türünde olsun. Distribution türündeki gruplar yalnızca CONTACT’ları içersin.

Başlangıçta, Security türünde ve Universal kapsamında grup yaratılamaz. Çünkü etki alanının işlevsel düzeyi buna uygun değildir.

Etki Alanının İşlevsel Düzeyleri (Functinal Levels)

1.Windows 2000 Mixed: Bu işlevsel düzeyde etki alanında NT DC’ler, 2000 DC’ler ve 2003 DC’ler bulunabilir.

2.Windows 2003 Native: Bu işlevsel düzeyde, etki alanında 2000 DC’ler bulunabilir.

3.Windows 2003 Server: Bu işlevsel düzeyde, etki alanında yalnızca 2003 DC’ler bulunabilir.

Etki alanının işlevsel düzeyini “Windows 2000 Native” ya da “Windows 2003 Server” yaptığımızda Security türünde ve Universal kapsamında grup yaratabiliriz.

Etkialanının işlevsel düzeyi, “AD Users and Computers” konsolunda, etki alanına sağ tıklayıp “Raise domain functional level” şıkkını seçerek arttırılabilir.

Ortak Klasörler Outlook programından ya da Exchange System Manager (ESM) konsolundan yaratılabilir.

İstemcilerin Yapılandırılması

Kullanacağımız Email Client programları

1.Outlook

2.Outlook Web Access

3.Outlook Express

4.Telnet

İstemci programlar Exchange Server’a iki şekilde bağlanabilirler.

1.Microsofta özgü MAPI (Messaging API) ile

2.Mesajlaşma ile ilgili Internet protokolleri ile (POP3, SMTP vb.)

MAPI yaklaşık olarak 300-400 arası API içerir.

API (Application Programming Interface): Program üretirken kullanılabilecek fonksiyonlar.

Outlook’un Yapılandırılması

Outlook bir mesajlaşma, kişisel hayatımızı düzenleme (personal productivity) ve birlikte çalışma (collaboration) programıdır.

Mesajlaşma

Outlook ile MAPI üzerinden Exchange Server’a bağlanabiliriz ya da Internet Protokollerini kullanarak (POP3, HTTP, IMAP4 gibi) Exchange Server’a ve diğer posta sunuculara bağlanabiliriz.

• Microsoft Exchange Server account? Bu şık ile MAPI üzerinden Exchange’e bağlanırız.

Diğer şıklar ile Internet protokollerini kullanarak Exchange Server’a ve diğer posta sunuculara bağlanabiliriz.

Microsoft Exchange Server hesabını tanımlarken iki şeyi belirtmemiz istenir.

1.Posta kutusunun bulunduğu Exchange Server’ın FQDN’i. Örnek eminepc.basbakanlik.gov.tr

2.Posta kutumuzun adı: Kullanıcı adı

Not: Outlook 2000 ve Outlook XP’de Exchange Server’ın NETBIOS adı esastır.

Outlook 2003’e özel bir hata durumu:

Başlangıçta her al/gönder (Send/Receive) denildiğinde işlem gerçekleşir (mesajlar alınır-verilir). Ama her seferinde bir nesnenin bulunamadığına ilişkin bir hata mesajı da alınır.

Nedeni: Outlook 2003 her gönder/al komutuyla birlikte Exchange Server’da bulunmasını beklediği “Exchange Offline Address Book (Exchange Çevrimdışı Adres Defteri: GAL’ın çevrimdışı kopyası) sunucudan indirmeye çalışır. Başlangıçta böyle bir defter yoktur. Bu yüzden hata mesajı alınır.

Çözümü: Exchange Server’da bir çevrimdışı Adres Defteri oluşturulur.

Nasıl? ESM’de Recipients kabının altındaki “Offline Address Lists” kabına git. Default Offline Address List’e sağ tıkla, “Rebuild” şıkkını seç.

Posta Kutusu Altındaki Klasörler

Not: Outlook’ta Mailbox altında gördüğümüz herşey Exchange Server’da tutulmaktadır.

Calendar (Takvim): Tarihe bağlı işler, randevular buraya kaydedilir.

Reminder: Anımsatıcı

Contact (İlgili Kişi): Kullanıcıya özel kişi bilgilerini buraya kaydederiz.

Spouse: Eş

Anniversary: Evlilik Yıldönümü

Deleted Items: Silinmiş Öğeler

Exchange 2003’de silinmiş ve Deleted Items’dan boşaltılmış mesajları 7 gün boyunca kurtarabiliriz. Bunu, Deleted Items klasörü üzerindeyken Tools menüsünden “Recover Deleted Items” şıkkını seçerek yaparız.

Drafts (Taslaklar): Henüz son durumunu almamış öğeler burada tutulur.

Inbox (Gelen Kutusu): Bize gelen öğeler burada tutuluyor.

Journal (Günlük) Outlook’da yapılan işlemlerin kaydı istenirse burada tutulur. (Çok fazla kayıt yaratılacağı için genelde burası etkinleştirilmez.)

Not: ABD’deki Sarbanes-Oxley  Yasası e-postaların ve bilgisayarda tutulan çok sayıda verinin uzun yıllar saklanmasını ve gerektiğinde ilgili makamlara sunulabilmesini gerektiriyor.

Junk Mail: Çöp-Spam mesajlar

Junk mail ayarları  Outlook’ta Tools, Options, General sekmesinden “Junk mail” düğmesinden yapılır. Burada çöp mesajları bulma etkinliğini Yüksek (High) olarak işaretlemekte yarar var.

Notes (Notlar): Post-It not şeklindeki kolayca hazırlanıp kaydedilen notları içerir. Bu notlar Outlook dışına çıkartılıp örneğin masaüstüne kopyalanabilir.

Outbox: Giden mesajları içerir: Outlooktan henüz e-posta sunucusuna teslim edilmemiş öğeler.

Sent Items: Gönderilmiş mesajları içerir: Outlooktan e-posta sunucuya teslim edilebilmiş öğeler.

Sync Issues: Senkronizasyonla ilgili bilgileri ve sorunları içerir.

Tasks: Görevlerimizi içerir.

Birlikte Çalışma (Collaboration) Uygulamaları

1.Anket

Yeni bir mesajın üzerindeyken Options (Seçenekler) düğmesine basıp karşımıza çıkan pencerede “Use voting buttons” (Oylama düğmeleri kullan) alanını işaretleyebiliriz.

Tracking: İzleme

Reply: Yanıt

2.Toplantı Daveti

Invite: Davet etmek

Attendendee: Davetli

Required: Zorunlu. Katılması zorunlu

Optional: Seçimsel. Katılması isteğe bağlı.

3. Belge Dolaştırma

Office programları (Word, Excel gibi programların hazırladığı belgeler, File menüsündeki “Send to” (Gönder) şıkkı seçilip, çıkan menüden “Routing recipient” şıkkı seçilerek başka kullanıcılara, birbiri ardına gönderilebilir.

Outlook’ta Kişisel Klasör (Personal Folder) Kullanımı

Normalde Outlook Exchange Server’daki posta kutusunu görüntüler. Veriler Exchange Server’da durur.

Outlook’da tanımlayabileceğimiz kişisel klasörler ile Exchange Server’da duram mesajlarımızı yerele (Outlook’un çalıştığı bilgisayara, kullanıcının profilinin altındaki bir klasördeki bir dosyaya) indirebiliriz.

Personal Folder .pst uzantılı bir dosyadır. Kişisel Klasör Outlook’ta Tools, Options, Mail Setup, Data Files bölümünden tanımlanır. Tanımlandıktan sonra teslimatı (Delivery) kişisel klasöre olacak şekilde yapılandırırsak, Outlook ile Exchange Server’a bağlandığımızda mesajlar yereldeki kişisel klasöre teslim edilir.

Ortak Klasörler (Public Folder)

Amaç: Ortak mesajlaşma alanları oluşturmak.

Ortak klasörler Outlook’ta, klasör listesinde Public Folders’ın altındaki All Public Folders öğesine sağ tıklayıp “New folder” şıkkı seçilerek yaratılır.

Bir ortak klasörü yaratan kullanıcı o klasörün sahibidir. (owner). Sahip klasör üzerindendeki izinleri belirleyebilir. İzinler, roller temelinde verilir. Her rol, kullanıcıların yapabilecekleri bir ya da birden fazla eyleme karşılık gelir.

OWA (Outlook Web Access)

Amaç: Exchange Server’da bulunan posta kutusuna Internet Explorer benzeri bir tarayıcı ile erişmek.

Mekanizma: Exchange Server kurulurken makinede bulunan web sitesinin (Default Web Site) altında “Exchange” adında bir sanal klasör (Virtual Directory) oluşturulur. Bu sanal klasöre bağlanılarak posta kutusuna erişilir.

Örnek: http://ahmetpc/exchange

Yukarıdaki adres verildiğinde bizden bir kullanıcı adı ve parolası istenir. Bu bilgiler girildiğinde posta kutusuna bağlanılır.

Bir başka URL: http://ahmetpc/exchange/ozgur. Bu adresi verdiğimizde doğrudan Ahmetpc adındaki Exchange Server’da “Ozgur” adındaki kullanıcının posta kutusuna bağlanmak isteriz. Tabii yine bizden kullanıcı adı ve parolası istenecektir.

Bir başka URL: http://ahmetpc/exchange/ahmet/inbox/kalem.eml. Bu adresi verdiğimizde Ahmetpc adındaki Exchange Server’da “Ahmet” adındaki kullanıcının posta kutusunun altındaki Inbox klasöründeki konus “kalem” olan mesaja doğrudan ulaşırız.

OWA’da başlangıçta “Global Address List” karşımıza çıkmaz. Ama yeni mesaj yazarken To: düğmesine basıp sonra da ad kısmına bir boşluk (space) girip “Find” düğmesine basarsak “Global Address List” karşmıza çıkar.

OWA’nın Adresinin Değiştirilmesi

Amaç: http://ahmetpc/exchange yerine http://webmail.aselsan.com.tr benzeri bir adresle OWA’ya ulaşmak.

İşlemler:

1.DNS’de ilgili host (A) kaydını yarat.

Örnek: aselsan.com.tr altında webmail adında bir host (A) kaydı yaratılabilir.

2.ESM’de Servers kabının altında Exchange Server’ı bul, altındaki Protocols kabına git. HTTP kabına sağ tıkla, “New HTTP Virtual Server” şıkkını seç. Burası yeni bir web sitesi yaratmaya benzer. Burada yeni web sitesinin IP adresi kısmını “All unassigned” da bırak, yanındaki Advanced düğmesine tıklayıp karşına çıkan ekranda host name alanına arzulanan ifadeyi gir. Örnekte webmail.aselsan.com.tr

Kullanıcıyı belirtmenin yollları

1. basbakanlik\bora
2. bora@basbakanlik.gov.tr

Mesajlaşma ile ilgili İnternet Protokolleri

1. POP3 (Post Office Protocol version 3): Bir posta sunucusunda posta kutusunda bulunan Inbox klasörüne erişimimizi sağlar.

2. IMAP4 (Internet Mail Access Protocol version 4): Bir posta sunucusundaki posta kutusunda bulunan tüm klasörlere ve iznimizin olduğu ortak klasörlere erişimimizi sağlar.

3. SMTP (Simple Mail Transfer Protocol): İstemciden sunucuya ve sunucudan sunucuya mesaj gönderilmesini sağlar.

4. NNTP (Network New Transfer Protocol): Haber grubu sunucularına bağlanıp işlem yapmayı (haber gruplarına abone olma, haber gruplarına yazı gönderme/alma gibi) sağlar.

5. LDAP (Lightweight Diretory Access Protocol): Bir dizin sunucusuna bağlanıp işlem yapmayı sağlar.

6. HTTP (Hyper Text Transfer Protocol): Bir web sunucusuna bağlanıp, web sayfalarını aktarmayı sağlar.

Not: Exchange 2003’de POP3, IMAP4 ve NNTP hizmetleri başlangıçta devre dışı (disabled) durumdadır.

Outlook Express (OE)

OE, Exchange Server’a ya da başka e-posta sunuculara Internet protokolleri ile bağlanabilen bir istemci programıdır.

Not: Exchange 2003’de POP3, IMAP4 ve NNTP hizmetleri başlangıçta devre dışı (disabled) durumdadır.

OE’de Bir e-posta hesabının tanımlanması sırasında belirtilmesi gereken parametreler:

1. Display name: Görüntüleme adı. Örnek “Kazım Doğru” gibi.

2. Mail address: E-posta adresi. Örnek kazim@esgimtas.com.tr gibi.

3.Sunucunuzun türü (POP3 mü, IMAP4 mü, yoksa http mi?)

4.Incoming Mail Server : POP3 sunucunun adı ya da adresi

5.Outgoing Mail Server: SMTP sunucunun adı ya da adresi

6. POP3 sunucuya oturum açmak için gereken kullanıcı adı ve parolası.

Not: POP3 protokolü varsayılan olarak, e-posta sunucusundaki mesajları yerele indirir.

OE ile işlem yaparken karşılaştıklarımız:

1.OE ile kendi etki alanımızdaki kullanıcılara mesaj atabiliyoruz.

2.OE ile başka etki alanlarındaki kullanıcılara mesaj atamıyoruz. Bir hata mesajı alıyoruz. Hata mesajının içinde “Unable to relay for….” (belirtilen adres için aktarıcılık yapamıyorum) şeklinde bir ifade var.

Çözüm: OE’de Tools, Accounts kısmından tanımladığımız posta hesabını bulup, Servers sekmesinden My    Outgoing server requires authentication      (Giden posta sunucum kimlik doğrulaması gerektiriyor) kutusunu işaretliyoruz.

SMTP Sunucuların Görevleri ve Relay (Aktarıcılık) Kavramı

SMTP sunucuların iki temel görevi vardır:

1. Nereden gelirse gelsin kendi etki alanlarını hedefleyen mesajları kabul edip ilgili posta kutularına yerleştirmek.

2.Başka etki alanlarını hedefleyen mesajları alıp yerlerine ulaştırmak. Buna aktarıcılık (relaying) denir.

Aktarıcılık konusunda iki terim vardır.

• Posta sunucu relay’e kapalı: Posta sunucu yalnızca bildiği-tanıdığı yerlerden gelen ve başka etki alanlarını hedefleyen mesajları yerine ulaştırır.
• Posta sunucu relay’e açık: Posta sunucu nereden gelirse gelsin başka etki alanlarını hedefleyen mesajları yerine ulaştırır.

SMTP sunucunun relay’e açık olması istenilen bir şey değildir, çok kötü bir şeydir: Spammer’lar yani istenilmeyen mesajları çok sayıda kişiye göndermeye çalışanlar bu şekildeki sunucuları kullanıp onların üzerinden binlerce, milyonlarca mesaj göndermek isterler.

Exchange 2000 ve 2003’deki SMTP sunucular başlangıçtan itibaren aktarıcılığa kapalıdırlar. Bu yüzden, OE’de “SMTP sunucuya oturum aç” kutusunu işaretlemezsek başka etki alanlarını hedefleyen mesajları gönderemiyoruz.

Outlook’ta böyle bir durum yaşamadık çünkü Outlook, Windows’a oturum açma adımızla Exchange Server’a o kullanıcı adıyla bağlanıyor.

Single sign-on = Tek bir oturum açışla tüm hizmetlerden yararlanma. Windows-Outlook-Exchange Server bu olayı sağlıyor.

SMTP Sunucunun Relay Özelliklerinin Yönetilmesi

Relay özelliği ESM’de Exchange sunucunun altında, Protocols kabının altındaki SMTP kabının altındaki “Default SMTP Virtual Server” öğesinin “Access sekmesindeki Relay bölümünden yönetilir.

Select which computers may relay through this virtual server (Bu SMTP sanal sunucu üzerinden hangi bilgisayarlardan gelen mesajların aktarılacağını seçin):

O Only the list below: Yalnızca aşağıdaki listede belirtilen bilgisayarlar.

O All except the list below: Aşağıdaki listede belirtilenler dışındaki tüm bilgisayarlar.

Allow all computers which successfully authenticate to relay, regardless of the list above: Yukarıdaki listeye bakmaksızın, başarılı bir şekilde kimlik doğrulaması yapan tüm makinelerden gelen mesajlar için aktarıcılık yap.

Telnet

Telnet’i Remote Desktop’un komut satırından yapılanı gibi düşünebiliriz.

Telnet ile bir sunucunun belli bir hizmetine (örneğin POP3, SMTP gibi) bağlanıp, o hizmete özgü komutlar vererek işlem yapabiliriz.

Telnet ile POP3 Sunucusuna Bağlanma

1.Telnet pop3sunucusununadı 110 8

110 nolu porttan (POP3 portu) adı belirtilen POP^sunucusuna bağlanılır. Bundan sonraki komutlar, girilen Telnet ortamında verilecektir.

2.User kullanıcı adı 8

POP3 sunucuya oturum açmak için gereken kullanıcı adı girilir.

3.Pass parola 8

Kullanıcının parolası girilir.

4.List 8

Bağlanılan posta kutusundaki Inbox klasöründeki mesajlar listelenir. (Mesajların sıra numarası ve büyüklükleri listelenir)

5.Retr mesajno 8

Numarası belirtilen mesaj alınır. (Retrieve)

6.Dele mesajno 8

Numarası belirtilen mesaj silinir. (Delete)

7.Quit 8

Telnet ortamından çıkılır.

Telnet ile Bir SMTP Sunucuya Bağlanma

1.Telnet smtpsunucununadı 25 8

Adı belirtilen sunucuya 25 nolu SMTP sunucudan bağlantı sağlanır.

2.Helo ya da Ehlo 8

SMTP sunucuya oturum açma komutu (Selam komutu)

3.mail from: bill@gates.com 8

bill@gates.com adresinden mail var.

4.rcpt to: gokhan@havelsan.com.tr

Alıcı şudur.

5.data 8

Mesaj yazmaya başlıyorum.

……………….Mesajın 1.satırı.

……………….Mesajın 2.satırı.

. Mesaj sonunu göstermek üzere tek bir nokta ve enter

6.Quit 8

Telnet ortamından çıkış.

SMTP’nin iki sürümü var.

1.Normal SMTP

2.Enhanced SMTP (ESMTP)

Normal SMTP’yi destekleyen sunucular HELO komutundan anlarlar.

ESMTP’yi destekleyen sunucular HELO’yu da EHLO’yu da kabul ederler.

EHLO komutu verildiğinde SMTP sunucu anladığı Enhanced SMTP’ye özgü komutların bir listesini verir.

Exchange System Manager

Aselsan (Exchange Organizasyonunun Adı)

Global Settings (Global ayarlar buradan yapılır.)

Recipients (Alıcılar. Alıcıların adreslemesi ile ilgili işlemler buradan yapılır.)

Servers (Sunucular. Exchange Server’lar buradan görüntülenir ve yönetilir.)

Connectors (Exchange organizasyonunun dış dünya ile bağlantısını sağlayan/düzenleyen connector’lar buradan tanımlanır.)

Tools (Araçlar: Mesaj izleme aracı gibi araçlar buradadır.)

Folders (Ortak klasörler buradan yaratılıp yönetilebilir.)

Global Settings

Internet Message Formats: Bu bölümde Internetteki etki alanlarına mesaj gönderilirken mesajların hangi formatta olacağı belirtilir. Başlangıçta tek bir format seçeneği vardır. Adı “Default” olan seçenek. Bu seçenek, etki alanı ayırt etmeksizin tüm SMTP etki alanları için mesajların nasıl oluşturulacağını belirtir. Sonradan örnek olarak tai.com.tr etki alanı için farklı bir format tanımı oluşturabiliriz.

Message Format Sekmesi

Mesajlar MIME’a göre mi yoksa UUENCODE’a göre mi oluşturulacak?

Her iki seçenek de normalde yalnızca 7 bitlik ASCII verileri iletebilen Internet Protokollerinin, 7 bitlik ASCII olmayan verileri de iletebilmesini sağlar.

Advanced (Gelişmiş Sekmesi)

Rich Text: Zengin Metin

Word wrap: Satır sonuna gelindiğinde otomatik olarak alt satıra inilmesi.

Out of office response: Ofis dışındayım şeklinde yanıt.

Kurum dışına çıktığı zaman, kurum içinden gelen mesajlara yanıt veremez. Otomatik olarak ofis dışındayım mesajı.

Global Settings

Message Delivery (Mesajların gönderilip alınmasına ilişkin ayarlar)

Defaults (Varsayılan ayarlar)

Sending message size (Gönderilen mesajlar üzerine sınır)

Receiving message size (Alınacak mesajlar üzerine sınır)

Recipients limits (Alıcı sayısı üzerine sınır; mesajların “kime” kısmında en çok kaç kişinin bilgisi bulunabilir.

Message Delivery (Mesajların gönderilip alınmasına ilişkin ayarlar): Buradaki Defaults sekmesinde alınacak ve gönderilecek mesajlar üzerine büyüklük sınırları var.

Sender Filtering (Gönderene göre mesajları filtreleme): Örneğin: gorkemcetin@linux.org.tr adresinden gelen mesajları süzüp alınmasını engelleyebiliriz.

Recipient Filtering (Alıcıya göre mesajları filtreleme): Örneğin: Genel müdürümüz Ahmet Hakimoğlu’na dışarıdan mesaj gelmesini engelleyebiliriz.

Not: Sender ve recipient filtering’in çalışması için Exchange Server yüklü makinede, SMTP sanal sunucu üzerinde de filtrelemeyi etkinleştirmek gerekir.

Connection Filtering (Bağlantı süzmesi): Burada Internetten elde edeceğimiz kara listelere göre mesaj göndermek isteyen sunucuları engelleyebiliriz.

Global Settings, Mobile Services (Mobile Hizmetler): Mobile araçlarla bağlanan kullanıcılara vereceğimiz hizmetler buradan ayarlanır.

OMA = Outlook Mobile Access: OWA’nın minimum grafik gösteren, düşük hızlarda iyi çalışan sürümü.

www.sabah.com.tr → normal site

cep.sabah.com.tr    → mobile kullanıcılar için site

ActiveSync: Windows Mobile İşletim Sistemleri kullanan aygıtların Exchange Server’a bağlanıp, kullanıcının posta kutusuyla senkronizasyon yapmasını sağlayan özelik.

Recipients (Alıcılar)

All Adress Lists (Tüm Adres Listesi tanımları)

Offline Address Lists (Çevrimdışı Adres Listesi Tanımları)

Recipient Update Services (Alıcı Adreslerini Güncelleme Hizmetleri)

Recipient Policies (Alıcıların adreslerini tanımlama ilkeleri)

Recipient Policies

Default Recipients Policy (Hazırgelen Alıcı İlkesi): Bu ilke kulanıcıların e-posta adreslerinin kullanıcınınadı@windows2003etkialanıadı şeklinde oluşturulacağını belirtir.

Başlangıçta her alıcı için bir SMTP adresi, bir de X.400 adresi oluşturulur.

X.400: ISO’nun e-mail standardı.

X.25: ISO’nun paket anahtarlamalı ağ standardı

X.500: ISO’nun dizin (directory) standardı

This exchange organization is responsible for mail delivery to this address. Bu Exchange organizasyonu yukarda tanımlanan adrese mesaj teslimatından sorumludur.

Recipient Update Services (Alıcı ilkelerini güncelleme hizmetleri)

Recipients Policies kabında yer alan ilkeler uyarınca adreslerin güncellenmesini buradaki hizmetler gerçekleştirir.

Update: Güncelle

Rebuild: Adresleri yeni baştan oluştur (ilkelere bakarak). Sorun çıkarsa (E-mail adreslerinin oluşmaması gibi) bu hizmetleri veren DC ve Exchange Server adlarını denetlemek gerekir.

Exchange Organizasyonunun Yönetimi

Exchange organizasyonunun yönetiminde iki kavram kullanılır:

• Routing Group (Yönlendirme Grubu) Birbirlerine hızlı hatlarla bağlı Exchange Server’ları gruplamaya yarar.
• Administrative Group (Yönetim Grubu) Aynı şekilde yönetilen Exchange Server’ları gruplamaya yarar.

Not: Her AD ortamında tek bir adet Exchange organizasyoun bulunabilir. Organizasyon için iki çalışma modu söz konusudur:

1.Mixed Mode (Karışık Kip): Bu kipte, organizasyonda hem Exchange 5.5’ler hem Exchange 2000’ler, hem de Exchange 2003’ler bulunabilir.

2.Native Node (Yerli, doğal kip): Bu kipte organizasyonda yalnızca 2000 ve 2003 Exchange sunucular bulunabilir.

Exchange orgnizasyonu başlangıçta Mixed kiptedir. Sonradan kip Native’e dönüştürülebilir. Bu dönüştürme işlemi yapılırsa işlem geri alınamaz (Mixed kipe dönülemez).

Kip değiştirme işlemi ESM’de organizasyonun üzerinden yapılır.

Başlangıçta, ESM’da yönetim ve yönlendirme grupları görüntülenmez. Görüntülemek için organizasyon özelliklerinden “Display Administrative Groups” ve “Display Routing Groups” kutularını işaretlemeliyiz.

Başlangıçta tek bir yönetim grubu vardır: “First Administrative Group”. Sonradan başka yönetim grupları yaratılabilir.

Yönetim gruplarının altında şu kaplar bulunur.

Servers (Sunucular): Yönetim grubundaki Exchange sunucuları içerir.

Routing Groups (Yönlendirme Grupları): Yönetim grubundaki yönlendirme gruplarını içerir. Başlangıçta tek bir yönlendirme grubu vardır. “First Routing Group”. Sonradan başka yönlendirme grupları da yaratılabilir.

Folders (Klasörler): Yönetim grubundaki Exchange sunucularda bulunan ortak klasörleri (Public Folder) içerir.

Bir Exchange Server kurulurken sunucunun bulunacağı yönetim grubu belirlenir. Exchange Server bir kez bir yönetim grubuna yerleştirildikten sonra başka bir yönetim grubuna alınamaz.

Bir Exchange server kurulurken sunucunun bulunacağı yönlendirme grubu belirlenir. Exchange organizasyonu Native Mode’a alınmışsa, Exchange Server’ın bulunduğu yönlendirme grubu değiştirilebilir.

Not: Exchange Server yüklü makinenin adı değiştirilirse Exchange hizmetleri çalışmaz hale gelir.

Exchange Server’ın bulunduğ etki alanının adı değiştirilirse Exchange hizmetleri çalışmaz hale gelir.

Exchange organizasyonundaki yönetim gruplarının yönetimi belli kullanıcılara ya da gruplara delege edilebilir (Delegate Control şıkkı ile).

Kulanıcılara ya da gruplara nesneler üzerinde şu roller tanımlanabilir.

1. Exchange Full Administrator: Nesne üzerinde her türlü yetkiye sahip kullanıcı rolü.

2. Exchange Administrator: Varolan izinleri değiştirme dışında her türlü yetkiye sahip kulanıcı rolü.

3. Exchange View Only Administrator: Nesnelerin bilgilerine bakabilen ama değiştiremeyen kullanıcı rolü.

Exchange’nin Verileri

Exchange ile ilgili veriler iki yerde durur.

1. Active Directory Veritabanı: Exchange organizasyonu ile ilgili bilgiler, Exchange nesneleri ile ilgili bilgiler AD veritabanında durur. Örneğin bir kullanıcının posta kutusunun olp olmadığı bilgisi, kullanıcının e-posta adresi gibi bilgiler AD veritabanından durur.

2. Exchange Veritabanları: Kullanıcıların posta kutularına ve ortak klasörlere gelen-giden mesajlar Exchange veritabanlarında durur.

Exchange veritabanlarına “store” (depo) denir. Store’lar storage group’larda (depolama grupları) durur.

Başlangıçta bir Exchange Server’da tek bir storage group vardır.  Adı: First Storage Group olan grup. Sonradan başka Storage group’lar yaratılabilir.

Başlangıçta, First Storage Group’un altında iki adet store vardır.

1. Mailbox Store (Posta Kutusu, Deposu ya da Private Store): Kullanıcıların posta kutularına gelen-giden mesajları tutar.

2. Public Folder Store (Ortak Klasör Deposu ya da Public Store): Ortak klasörlere gelen-giden mesajları tutar.

Exchange’nin iki sürümü

1.Standard: Tek Storage Group olabilir. Bu storage group’un altında, başlangıçta gelen depolara (mailbox store ve public store) ek bir store yaratılamaz. Her bir depo max 16 GB büyüklüğe ulaşabilir.

2.Enterprise: Max 4 adet storage group olabilir. Her storage group’un altında max beş adet store bulunabilir. Store’lar için max büyüklük sınırı yoktur.

Not: Exchange 2003 Standard sürümüne Exchange 2003 Service Pack 2 uygulandığında store’ların büyüklük sınırı 75 GB’a çıkar.

Exchange Server’ın sürümünü nerden anlarız ?

ESM, Administrative Groups, Servers kabında sunucunun yanında sürüm bilgisi görüntülenir.

Exchange’in Standard sürümü sonradan Enterprise sürümüne yükseltilebilir.

First Storage Group

Mailbox Store

Logons

Mailboxes

Full-text Indexing

Bir deponun altındaki Logons kabında, posta kutularına yapılan bağlantıları (açılan oturumları) görebiliriz. Mailboxes kabının altında o depoda bulunan posta kutularının listesini görürüz. Burası çok değerli bilgiler içerir (Posta kutusuna en son kim ne zaman bağlandı, posta kutusunda kaç adet öğe var, bu öğelerin toplam büyüklüğü nedir gibi).  Full-text Indexing’de ise depodaki öğelerin indekslenmesine ilişkin bilgiler bulunur.

Not: Bir kullanıcı için posta kutusu yaratıldığında posta kutusu hemen görüntülenmez. Posta kutusu, kullanıcıya mesaj gelince ya da kullanıcı posta kutusuna bağlantı yaptığında oluşur (listelenir).

Bir depolama grubunun içindeki depolara ilişkin dosyalar aynı klasörde tutulur.

First Storage Group’un klasörü \Program Files\Exchsrvr\mdbdata klasörüdür. Bu bilgi ESM’de, First Storage Group’un özelliklerinden görülebilir (Transaction log location ve System Path location kısımlarından).

Her store için iki adet dosya bulunur.

1.)    .edb uzantılı dosya: MAPI formatlı mesajları içerir.

2.)    .stm uzantılı bir dosya. Internet protokolleri tarafından üretilen MIME formatlı mesajları içerir.

Exchange Server’a iki türlü bağlanabiliyoruz: MAPI ile ya da Internet protokolleri ile. MAPI bağlantısı MAPI formatlı mesajlar üretir. Internet protokolleri ile bağlantı ise MIME (Multipurpose Internet Mail Extension) formatlı mesajlar üretir.

First Storage Group

Mailbox Store

Priv1.edb

Priv1.stm

Public Folder Store

Pub1.edb

Pub1.stm

Exchange 5.5’da yalnızca .edb dosyaları vardı. MIME formatlı mesajlar MAPI formatına dönüştürülerek .edb dosyalarında saklanıyordu. 2000 ve 2003’de hiç bir dönüştürme olmadan MAPI formatlı olanları direk .edb’de, MIME formatları da .stm’de saklıyor.

Mesajların okunması sırasında dönüştürme yapmak gerekebilir. Dönüştürme RAM’de yapılıyor. Okunmayan (doğrudan silinen) mesajlar dönüştürülmüyor.

Not: Exchange 2007’de yalnızca .edb dosyaları var. Yani, iki sürüm sonar Exchange 5.5 yapısına dönülmüş durumda.

Bir Depolama Grubunun (Storage Group) Özellikleri

General Sekmesi

Transaction log location: Depolama grubunu oluşturan depoların günlük dosyalarının (log file) bulunacağı klasör. First Storage Group için bu klasör \Program Files\Exchsrvr\mdbdata klasörüdür.

System path location: Depolama grubunu oluşturan depoların bulunacağı klasör. First Storage Group için bu klasör \Program Files\Exchsrvr\mdbdata klasörüdür.

Log file prefix: Günlük dosyalarının adında bulunacak olan önek. Varsayılan olarak “E00”.

Zero out deleted database pages: Silinen veritabanı sayfalarını sıfırla. İşaretlenmesi önerilmez (performans kaybına neden olur).

Enable circular logging: Günlük dosyalarını döngüsel kullan. Günlük dosyasının içindeki bir işlem veritabanına işlenince, günlük dosyasında onun kapladığı alanı sil, o yeri bir başka işlem için kullan. Böylece az sayıda günlük dosyası kullan. (Dön dön aynı günlük dosyalarını kullan.) Bu seçeneğin işaretlenmesi şiddetle önerilir.

Microsoft’un Önerisi: Maximum performans için depoların veritabanı dosyaları ile günlük dosyaları ayrı disklerdeki klasörlerde tutulsun.

Murat Yıldırımoğlu’nun Önerisi: Veritabanı dosyaları ile günlük dosyaları aynı klasörde tutulsun. Bu önerinin iki nedeni var: 1) Sunucu bilgisayarlarda yoğun olarak kullanılan RAID 5 disk sistemi yüzünden zaten ayrı disk kullanımı mümkün değildir. 2) Exchange Server’da darboğaz hemen hiçbir zaman disk kullanımı olmaz, bellek (RAM) kullanımı olur. Dolayısı ile disk performansını iyilemeye çalışmanın anlamı yoktur.

Not: Bir depolama grubu üzerinde döngüsel günlük kullanımı etkinleştirildiğinde Microsoft Exchange Information Store adındaki hizmeti yeniden başlatmak gerekir.

Depolama gruplarının dosyaları aynı klasörde tutulur. Yeni bir depolama grubu yaratılırken o depolama grubunun klasörü de belirtilmelidir.

Bir Deponun (Store) Özellikleri

General Sekmesi

Default public store (Varsayılan ortak depo): Posta kutusu bu depoda bulunan kullanıcıların göreceği/yararlanacağı ortak klasör veritabanı.

Offline Address List (Çevrimdışı Adres Defteri): Posta kutusu bu depoda bulunan kullanıcıların göreceği/yararlanacağı çevrim dışı adres defteri.

Archive all messages sent or received by mailboxes on this store: Bu depoda bulunan posta kutularının aldığı, gönderdiği mesajları aşağıda belirleyen yere arşivle (bir kopyasını gönder).

Database Sekmesi:

Exchange database. Store’un .edb dosyasının adı.

Exchange streaming database. Store’un .stm dosyasının adı.

Maintenance Interval: Store’un online çevrimiçi bakım-onarım zamanı.

Time of last full backup. Son tam yedeğin alındığı tarih (tam yedek: veritabanı ve log dosyalarının yedeklenmesi)

Time of last incremental backup. Son artımlı yedeğin alındığı tarih (artımlı yedek. Yalnızca log dosyalarının yedeklenmesi)

Do not mount this store at startup: Exchange başlarken bu store devreye alınmasın (Mount etmesin)

This database can be overwritten by a restore: Bu veritabanının üzerine yedektem geri dönülürken bu kutu işaretli olacak.

Limits sekmesi:

Bu sekmede, Bu store’da bulunan posta kutuları için sınırlar ayarlanır.

Storage Limits: Saklama sınırları

Issue warning at (KB): Posta kutusunun büyüklüğü ya da belirtilen değere ulaşınca üret.

Prohibit send at (KB): Posta kutusunun büyüklüğü ya da belirtilen değere ulaşınca gönderimi engelle.

Prohibit send and receive at (KB): Posta kutusunun büyüklüğü ya da belirtilen değere ulaşınca gönderimi ve alımı engelle.

Warning Message Interval: Uyarı mesajlarının üretileceği saat.

Deletion Settings: Silmeye ilişkin ayarlar.

Keep deleted items for days: Bu store’da bulunan posta kutularından silinen öğeleri yanda belirtilen gün kadar koru (bu süre içinde kurtarılabilir olsunlar)

Keep deleted mailboxes for days: Bu store’da bulunan posta kutuları silindiğinde yanda belirtilen gün kadar koru (bu süre içinde, silinmiş posta kutuları, posta kutusuna sahip olmayan kullanıcılara bağlanabilir. Reconnect

Do not permanently delete mailboxesw and items until the store has been backed up. Store yedeklenene kadar bu store’da bulunan hiçbirşeyi kalıcı olarak silme.

Full-Text Indexing Sekmesi:

Store içinde yer alan öğelerin metinlerinin bütününün indexlenmesine ilişkin ayarları içerir. Normalde, öğelerin yalnızca başlık (header) bilgileri indexlenir. Eğer full-text indexing yapılırsa metinlerin bütünü indexlenir. Bu da aramaları hızlandırır ama performansı düşürür.

Full text işlemleri store’a sağ tıklayıp “Create Full-Text –Index” şıkkını seçilerek başlatılır. “Delete full-text index” şıkkı ile indeks silinir. “Start incremental population” şıkkı ile varolan indeks güncellenir. “Start Full Population” şıkkı ile varolan indeks bütünüyle yeniden oluşturulur.

Policies (İlkeler) Bu depoya etki yapan sistem poliçeleri bu sekmeden görülebilir.

Exchange Veritabanlarının Bakım-Onarımı

Exchange Server, otomatik olarak kendi veritabanlarını belli aralıklarla bakım-onarımdan geçirir (repair) ve birleştirir (defrag). Bazı nedenlerle bunu yapamazsa o zaman veritabanlarını çevrimdışı (offline) olarak bakım onarımdan geçirebiliriz, defrag yapabiliriz.

İlgili komut: ESEUTIL.EXE. Bu program \Program Files\exchsrvr\bin klasöründe bulunur.

İşlemler:

1)      Onarılacak/Birleştirilecek depoyu kullanımdan çıkart (dismount).

2)      Komut satırından deponun dosyalarının bulunduğu klasöre geç.

3)      PATH c:\Program Files\exchsrvr\bin komutunu ver. Bu komut ile bundan sonra verilecek komutların c:\Program Files\exchsrvr\bin klasöründe aranacağını belirtmiş oluyoruz.

4)      Eseutil /d priv1.edb : priv1.edb dosyasını (ve ilişkili .stm dosyasını) birleştirir (defragment).

5)      Eseutil /p priv1.edb : priv1.edb dosyasını (ve ilişkili .stm dosyasını) onarır (repair).

6)      Depoyu kullanıma sok (mount).

Birden Fazla Exchange Server Kullanımı

Microsoft bir Exchange Server başına ortalama 3000 MAPI istemci öneriyor. Dolayısı ile kullanıcı sayısı arttıkça yeni Exchange sunucular kullanmak gerekir.

Ortamda birden fazla Exchange Server varsa, kullanıcı için posta kutusu yaratırken posta kutusunun hangi sunucuda bulunacağı seçilebilir. Var olan kullanıcıların posta kutuları da bir Exchange Server’dan bir başkasına taşınabilir (Move).

MAPI ve MIME İstemciler Arasındaki Fark

Posta kutusu taşındığında MAPI clientlar hemen uyum sağlıyor: Outlook programı eski Exchange sunucuya bağlanmak ister. Exchange sunucu, kullanıcının posta kutusunun başka bir Exchange Server’da bulunduğunu AD’den öğrenir, Outlook’u yeni Exchange Server’a otomatik olarak yönlendirir.

Internet protokolleri ise bu kadar akıllı değildir. Onlarda sunucuyu elle değiştirmek gerekir. Bu da, çok kullanıcının ve çok sayıda Exchange Server’ın bulunduğu, posta kutularının sıklıkla taşındığı yerlerde sorun olur.

Internet Protokolleri İçin Çözüm: Front-End, Back-End Sunucu Yapısı

Front-End: Ön uç

Back-End: Arka uç

Front-End Exchange Server’lar posta kutusu içermezler. Posta kutuları back-end sunucularda durur. Front-end sunucular kendilerine gelen istekleri arkadaki doğru back-end sunucuya yönlendirirler. Kullanıcının posta kutusunun hangi sunucuda durduğu bilgisini AD’den alırlar.

Kullanıcının posta kutusu bilgisi “AD Users and Computers” konsolunda kullanıcının üzerinde, “Exchange General” sekmesinde görülebilir.

Front-End sunucular Recepient Update Service’ler için sunucu olmamalı, Offline Address List için sunucu olmamalıdır.

Bir Exchange Server’ı ön-uç sunucu olarak işaretlemek kolaydır: ESM’de ön-uç olacak Exchange Server’a sağ tıklanıp özelliklerine geçilir, “This is Front-End Server” kutusu işaretlenir.

Bir Exchange Server’da Birden Fazla Etki Alanına E-Posta hizmeti Verme

İşlemler

1.DNS’de yeni etki alanına karşılık gelen zone’u yarat. Zone altında etki alanının e-posta sunucusu için Mail Exchanger (MX) ve host (A) kayıtlarını yarat.

2.ESM’de yeni etki alanı için yeni depo (store) yarat ya da varolan depolardan birini belirle.

3.ESM’de Recepients Policies’de yeni bir alıcı ilkesi oluştur. Alıcı ilkesinin yalnızca (2)’de belirlenen depoya uygulanmasını sağla. Alıcı ilkesinin e-mail adress sekmesinde yeni etki alanının e-posta adresini belirt. Bu işlemden sonra, o depoda bulunan posta kutularının e-posta adresi yeni etki alanını gösterecektir.

4.İşlemler bitti ama bu işlemin sonucunda kullanıcının oturum açma (logon name) ve eposta adresi birbirinden farklı oldu. Oturum açma adını e-posta adresi ile aynı yapmak için “Active Directory Domains and Trusts” konsolunda yeni “UPN suffix” tanımla.

ahmet@aselsan.com.tr

UPN

UPN: User Principal Name

Suffix: Son ek. Burada oturum açma adı (logon name) kısmında @ işaretinden sonra gelen kısım.

Yedekleme ve Geri Yükleme (Back Up ve Restore)

Bilgisayardaki bilgileri yedeklemek gerekir. Yedekleme, dosyaların özel bir kopyalama yöntemi ile bilgisayarın dışına çıkartılması demektir.

Dosyaların özniteliklerinde Archive kutusunun işaretli olması dosyanın arşivlenmeye (yedeklenmeye) hazır olması demektir.

Yedekleme Türleri

Hangi dosyaların yedeklendiğine ve dosyaların Archive özniteliğinin değiştirilip değiştirilmemesine bağlı olarak değişik yedekleme türleri vardır:

1.Copy: Gösterilen yerdeki tüm dosyaları yedekler, dosyaların Archive özniteliğine dokunmaz. (Yedeklendiklerini göstermek üzere Archive kutusunu temizlemez.)

2.Normal: Gösterilen yerdeki tüm dosyaları yedekler, dosyaların Archive özniteliğini değiştirir.

3.Incremental: Gösterilen yerdeki son yedekten sonra değişmiş doayaları yedekler ve bu dosyaların yedeklendiğini göstermek üzere Archive özniteliğini değiştirir.

4.Differential: Gösterilen yerdeki son yedekten sonra değişmiş dosyaları yedekler ve bu dosyaların yedeklendiğini göstermek üzere Archive özniteliğinde değişiklik yapmaz.

5.Daily: Gösterilen yerdeki o gün değişmiş dosyalara yedekler, dosyaların Archive özniteliğine dokunmaz.

Yedekleme Senaryoları

Pazartesi           Salı                   Çarşamba         Perşembe         Cuma

1.         Normal Normal Normal

2.         Normal Incremental       Incremental

3.         Normal Diffrential          Differential

Disaster günü

Exchange Veritabanlarının Yedeklenmesi

Exchange verileri iki yerde durur:

1.Active Directory veritabanı

2.Exchange Veritabanları (Store’lar)

AD veritabanı DC’lerde system state’nin bir öğesidir. DC’lerde system state yedeği alınarak bu bilgi yedeklenir.

Bir Exchange Server’daki tüm storage grouplar (ve bu gruplardaki store’lar) o bilgisayarda “Exchange Information Store”u oluşturur. Bilgisayardaki Exchange Information Store bütünüyle yedeklenebilir ya da Information Store’u oluşturan bir storage group tek başına yedeklenebilir ya da bir storage group içindeki tek bir store tek başına yedeklenebilir. Yedekten dönülürken de aynı şey yapılabilir: Bütün Information Store dönülebilir, tek bir depolama grubu dönülebilir ya da bir depolama grubundaki tek bir depo dönülebilir.

Not: Exchange verilerini yöneten hizmet “Microsoft Exchange Information Store” adındaki hizmettir.

Exchange’in yedeği, Exchange hizmetleri çalışırken (online) alınabilir.

Exchange Veritabanlarının Yedekten Geri Dönülmesi

İşlemler:

1.Geri dönülecek depo  ya da depolar dismount edilecek (kullanım dışına çıkartılacak, çevrimdışına çıkartılacak).

2.Geri dönülecek depo üzerinde Database sekmesinde “This database can be overwritten by a restore” kutusu işaretlenecek.

3.Backup programında restore yapılacağı belirtilecek, restore edilecek depo ya da depolar seçilecek.

4.Backup programında “Last restore set” kutusu işaretlenecek, restore sırasında işlemler için bir geçici alan (temporary folder) belirtilecek,  “Mount database after restore” kutusu işaretlenecek ve restore yapılacak.

5.ESM’de restore edilen store’lar denetlenecek, kullanıma sokulmamış (mount edilememiş) depolar kullanıma sokulacak (mount şıkkı ile).

Alttakilere de Bakmakta Fayda Var!

• Windows yedekleme nasıl kullanılır? (0)
• Windows Xp ve 2003 temel komutlar (0)
• Windows Live Movie Maker kullanım rehberi (0)
• Windows 8 Geliyor (0)
• Windows 7′de ekran renk ayarı sihirbazı kullanımı (0)

Exchange Server 2010 gelecek sene kullanıma sunulacak olması ve yeni getirdiği teknolojiler sayesinde geçiş düşünen birçok kurumun dikkatini üzerine çekmiş durumda. Bu ilk Exchange Server 2010 makalesiyle siz değerli okurlarımıza yeni gelen özelliklerin neler olduğunu paylaşıyor olacağız. Şimdi Exchange 2010 ile birlikte gelen yeniliklere hep birlikte bir göz atalım. Ana başlıkları ile Exchange 2010;

• Yüksek Çalışabilirlilik özellikleri (High Available)
• Arşivleme
• Yüksek Kapasiteli Database Desteği
• Yüksek Kapasiteli Mailbox Desteği
• Gelişmiş Mailbox özellikleri

Yeniliklere göz atmadan önce Exchange 2010 ile birlikte değişen ve Exchange 2007 ile hayatımıza giren ayrıştırılmış roller’in üstlendikleri görevlerin değiştiğini görüyoruz. Exchange 2007 de Mailbox Clientlar Client Access Server ve Mailbox Server ile iletişim halinde olur ve mail trafiği bu iki role üzerinden gerçekleştirilirdi. Client Access veya Mailbox server üzerinde herhangi bir hizmetin durması direkt olarak mailbox clientlar tarafından hissedilirdi. Exchange 2010 da ise bu yapı tamamen değiştirilerek mailbox clientların sadece Client Access Server ile çalışması sağlanmış ve birden fazla Client Access server ile yüksek çalışabilirlilik desteklenmiştir. Client Access sunucular Hardware LoadBalancer’lar aracılığı ile sürekli çalışabilirlik sağlanmıştır.

Yüksek Çalışabilirlilik özellikleri (High Available);

Exchange 2010 rollerinde Exchange 2007 deki yapının değiştirilmesi ile son kullanıcı etkilenmeleri minimum seviyeye indirgenmiştir.

Mailbox Client Accesslerinin sadece Client Access Server ile iletişim halinde olması ve Client Access Serverların Hardware Load Balancerlar  (Windows Network Load Balancer şu an desteklenmemektedir.) aracılığı ile sürekli çalışabilirlilik sağlanmıştır. Aynı şekilde Exchange 2010 da yapılan en büyük değişiklik ise artık Exchange 2007 de bulunan HA yapılarının olmaması yani SCR, CCR, LCR artık Exchange 2010 da bulunmamakta. Bu yapının yerini Redundant çalışan Mailbox sunucular yer almakta ve aynı organizasyon içerisinde 16 Mailbox sunucuya kadar bir mailbox area oluşturulabilmektedir. Bu mailbox arealar Wide Area Networkleri kapsayacak şekilde konumlandırılabilinecek.

Exchange 2003, 2007 Cluster yapısında kullanılan disk alanları belirli ve yüksek maliyetliydi ancak Exchange 2010 ile artık Direct Attached SATA ve JBOD SATA kullanılabilinecek. Exchange 2010 Performans değerleri olarakda önceki Exchange sürümlerine göre çok daha düşük okuma ve yazma birim zamanlarına sahiptir.

Arşivleme;

Exchange Sunucu kullanan birçok yapı mail arşivleme için üçüncü party yazılımlara ihtiyaç duymaktaydı. Exchange 2010 ile artık bu sorunumuz kısmende olsa çözümlenmiş oluyor. Kısmen dememdeki maksat arşiv yapısına erişim için  mailbox client’ın online olması gerekliliği. Arşivlemeden kısaca bahsedecek olursak Mailbox Client yazılımınızda arşiv özelliğinin aktif edilmesi halinde 2 adet Mailbox seçeneği bulunacak biri aktif kullanılan mailbox olarak kullanılacak iken bir diğeri arşivleme işlemi için kullanılacaktır. Arşivleme işlemlerini zamanlayabileceğiniz gibi; ek, tarih, kişi bazlı arşivleme işlemlerini yapabileceksiniz. Arşivleme özelliğine ek olarak 10 GB+ mailbox desteği de aynı şekilde Clientlarda kullanılmak üzere hizmete sunulmuştur. (Bu özellik Minimum Outlook 2007 SP2 istemektedir). Bu özelliğin en büyük dezavantajı ise mailbox ve arşivlerinin aynı Mailbox Database üzerinde barındırılmak zorunda olması.

Yüksek Kapasiteli Database Desteği;

Exchange 2010 ile birlikte gelen arşivleme özelliğinde aynı Mailbox Database barındırması yüksek Mailbox Database boyutuna ihtiyaç duymaktadır. Exchange 2010 ile Mailbox Database size desteği 2 TB’dır.

Yüksek Kapasiteli Mailbox Desteği;

Exchange 2010 ile birlikte gelen arşivleme ve ek anlık mesajlaşma özellikleri beraberinde yüksek kapasiteli mailbox ihtiyacını doğurmaktadır. Bu nedenle mailboxlarda 10 GB+ desteği gelmektedir. Ancak bu destek Mailbox Client yazılımınız olan Outlook 2007 SP2 sürümü ve sonrası için desteklenmektedir.

Gelişmiş Mailbox Client özellikleri;

Exchange 2010 ile birlikte gelen birçok değişiklikten bir tanesi ise Domain yapınızda bulunan RMS yapısının Outlook Client içerisinde desteklenmesi ve gönderilecek mailler için gerekli olan templateler ile mail bazlı yetkilendirme işlemlerinin yapılabilmesidir. Bu işlemlerin aktif hale getirilebilmesi için sadece bir kaç Power Shell komutu yeterli olacaktır. (Exchange 2010 Power Shell  v2 ile birlikte gelmektedir.)

Outlook Client içerisine eklenen bir diğer özellik ise mailin gönderileceği kişi veya dağıtım gurupları ile ilgili olarak mail gönderiminden önce durum bilgileri, yetkilendirme v.b. özelliklerin listelenerek ileti gönderiminin düzenlenmesine ve sonrasında dönecek hata mesajlarının alınmasına engel olmaktadır. Örneğin ileti göndereceğiniz guruba ileti gönderme yetkiniz olmayabilir veya ileti göndereceğiniz kişi ofis dışında/tatilde olabilir. Bu durum bilgilerini ileti gönderiminden önce görebilirsiniz. İleti göndermini ilgili kişi veya dağıtım gurupları için iptal edebilirsiniz.

Outlook Client içerisinde gelen bir diğer özellik ise yapı içerisinde OCS 2007 R2 kurulu ise direk Outlook Client veya OWA üzerinden Office Communicator bağımsız mesajlaşma sağlanabilmektedir.

Bir diğer özellik ise Outlook’unuza bırakılan sesli mesajların text mesaj olarak mesaj ekinde yer alması ve isteğiniz doğrultusunda bu mesajı anlık mesajlaşma başlangıcı olarak kullanıp devam ettirebilme olanaklarınızın sağlanmasıdır.

Bu özelliklere ek olarak Exchange Federasyon yapısının desteklenmesi , Exchange 2010 Client durum bilgilerinin diğer Exchange Organizasyonlarınca paylaşılması v.b. özellikler bu yazımızda yer veremediğimiz bazı özellikler.

Alttakilere de Bakmakta Fayda Var!

• Windows 8 Geliyor (0)
• EXCHANGE SERVER 2003 Kurulum ve Kullanım (3)
• Youtube Yeniden Kapandı ve Açılcı 8 Nisan 2010 (2)
• Yasaklı Youtube a Giriş Yöntemi-DNS numaraları (6)
• Windows Xp ve 2003 temel komutlar (0)